Mniej błędów, więcej głosów #24

in engrave •  5 months ago  (edited)

Łącznik – maluch, którego brak skutkuje błędem ortograficznym. Nie lubi być mylony z myślnikiem, nie potrzebuje towarzystwa spacji.
Jego użycie może mieć charakter bardzo osobisty, pojawia się bowiem w nazwiskach dwuczłonowych. Często sprawia kłopoty w określeniach kolorów. Dziś między innymi o tym, którą koszulę należy nazwać szaro-zieloną, a którą szarozieloną.


24. Pisownia wyrazów z łącznikiem


Znaki pisarskie w postaci poziomej kreski

Drukarze od wieków stosowali odpowiednie czcionki dla różnych choć podobnych znaków pisarskich. Standard ASCII przewidywał tylko jeden znak łącznik-minus i ten właśnie znak możemy wprowadzić do tworzonego tekstu bezpośrednio z klawiatury. Oto on: -.
Standard Unicode pozwala stosować pełne spektrum znaków pisarskich. Znaków w postaci poziomej kreski jest aż pięć.
Łącznik (dywiz): ‐ (‐ lub ‐)
Łącznik-minus: - (- lub -)
Minus: − (− lub − lub −)
Półpauza: – (– lub – lub –)
Pauza: — (— lub — lub —)

W edytotach tekstu wprowadzenie z klawiatury sekwencji znaków 'spacja-spacja' skutkuje automatycznym zastąpieniem znaku łącznika (-) przez znak półpauzy (–). Jest to wynikiem obowiązujących zasad ortografii i interpunkcji. Łącznika nigdy nie oddzielamy spacją, myślnik (a w takiej funkcji występują półpauza lub pauza) zawsze jest oddzielony od sąsiadujących wyrazów spacjami.

Myślnik jest znakiem interpunkcyjnym, a omawiany dziś łącznik jest znakiem tworzącym słowa – znakiem ortograficznym.


1. Łącznik i dywiz edytorsko


Wprawdzie wizualnie nie ma różnicy pomiędzy łącznikiem i dywizem, ale w edytorstwie rozróżnia się te znaki ze względu na ich funkcję. Łącznik, jak sama nazwa wskazuje, łączy ciągi znaków i służy do budowania wyrazów, łączenia końcówek, tworzenia nazw chemicznych i oznaczeń literowo-cyfrowych. Dywiz natomiast służy do podzielenia wyrazu i przeniesienia jego drugiej części do kolejnego wersu. Dywiz przylega do pierwszej części dzielonego wyrazu i jest wówczas ostatnim znakiem w wersie. Często stosuje się go w piśmie odręcznym i w publikacjach drukiem, natomiast w tekstach publikowanych online jest stosowany rzadko (zwykle wystarcza wyjustowanie).


2. Łącznik ortograficznie


Nazwy i nazwiska


Z użyciem łącznika zapisujemy nazwy miejscowości złożone z członów rzeczownikowych:
Bielsko-Biała, Kędzierzyn-Koźle, Jelcz-Laskowice, Kudowa-Zdrój,
Konstancin-Jeziorna, Czechowice-Dziedzice
.
Człony przymiotnikowe nazw miejscowości zapisujemy bez łącznika: Zielona Góra, Białe Błoto, Nowy Dwór, Kamienna Góra.
Określenia Kolonia, Osiedle, Osada zgodnie z regułą powinny być zapisywane bez łącznika, jednak w Polsce spotykane są nazwy tego typu zapisane z łącznikiem. Konieczna jest zatem znajomość przyjętej pisowni nazwy danej miejscowości.

Z łącznikiem zapisujemy nazwiska złożone:
Skłodowska-Curie, Nowak-Jeziorański, Solorz-Żak,
złożenia nazwiska i pseudonimu:
Boy-Żelenski, Grot-Rowecki, Bór-Komorowski
oraz nazwy praw naukowych pochodzące od nazwisk ich twórców (odkrywców):
prawo Bella-Magendiego, twierdzenie Cantora-Bernsteina.

Nazwisko złożone, na które po ślubie decyduje się wiele kobiet i część mężczyzn, okazuje się być problematyczne w zapisie. Na forach dyskusyjnych i blogach często spotyka się błędny zapis ze spacjami, z półpauzą. Pamiętajmy – poprawny jest wyłącznie zapis ciągły z łącznikiem.


Przedrostki


Przedrostki niby- i quasi-, które mają określać pozory bycia czymś lub kimś, wymagają użycia łącznika:
niby-opera, niby-Amerykanin, quasi-kabaret, quasi-nauka.
Wyjątkami jest kilka pojęć, które utrwaliły się w naukach przyrodniczych – na przykład nibynóżki (w biologii) i nibygwiazda (w astronomii).

Pozostałe przedrostki (zarówno pochodzenia obcego jak i rodzime) z wyrazami pospolitmi pisze się łącznie. Natomiast połączenie przedrostka z nazwą własną (pisaną wielką literą) wymaga użycia łącznika.
Dlatego poprawnie należy zapisać: eksmaż i eks-Jugosłowianka, arcymistrz i arcy-Polak, supersamochód i super-Europejczyk.


Przymiotniki złożone


Przymiotnik opisujący cechy omawianego obiektu możemy tworzyć poprzez łączenie w jeden wyraz kilku określeń jaki, jaka, jakie. Zapis łączny lub z użyciem łącznika zależy od tego, czy zestawiamy ze sobą człony nierównorzędne znaczeniowo, czy równorzędne.

Jeżeli jeden z członów takiego złożenia dominuje, jest ważniejszy, główny, to zapis będzie łączny, ciągły:
jasnozielony, ciemnoniebieski, małomiasteczkowy, rzymskokatolicki.
Zauważmy, że w złożeniach tych przekazywana jest informacja o jednej cesze opisywanego obiektu. Jasnozielony szal to szal w jednym kolorze, małomiasteczkowy to posiadający cechy kojarzone z prowincją, małymi społecznościami, rzymskokatolicki to odnoszący się do jednego konkretnego wyznania religijnego.

Jeżeli człony złożenia są równorzędne znaczeniowo, należy zapisywać je z łącznikiem:
czarno-biały, żółto-zielono-czerwona, głupio-mądry, polsko-niemiecki.
Złożenie zapisujemy z łącznikiem, gdy obiekt posiada kilka różnych cech (walorów) występujących jednocześnie. Telewizor czarno-biały wyświetla obraz operując czernią i bielą jednocześnie (powstają również odcienie szarości), flaga Litwy jest trójkolorowa, osobnik głupio-mądry prezentuje specyficzny wachlarz zachowań i wypowiedzi, a słownik polsko-niemiecki zawiera słowa polskie i niemieckie.

Łącznik w przymiotnikach złożonych zastępuje spójnik i.
Jeżeli opisywany namiot jest oliwkowy i szary (posiada pasy, plamy kolorów, część ścianek jest w jednym, a część w drugim kolorze), to zapiszemy:
Myślę, że kupię ten oliwkowo-szary namiot.
Jeżeli namiot jest w jednym kolorze, który odbieramy jako pośredni pomiędzy szarością a charakterystyczną zielenią oliwki, to zapiszemy:
Zdecydowałem się na zakup tego oliwkowoszarego namiotu.
Ta zasada dotyczy wszystkich kolorów. Błękitnoszara spódnica jest jednokolorowa, a błękitno-szara spódnica ma deseń, wstawki lub falbany w dwóch kolorach – szarym i błękitnym.


Pozostałe zastosowania łącznika


Z łącznikiem zapisujemy wyrazy występujące zawsze razem. Są to charakterystyczne pary (lub grupy) typu:
szuru-buru, rach-ciach, hokus-pokus, czary-mary, łapu-capu, kogel-mogel, gadu-gadu, pif-paf!, bum-cyk-cyk, tik-tak.

Łącznik występuje w wyrazach z literą lub liczbą w pierwszej części:
n-heksan, β-karoten (beta-karoten), XX-lecie, 20-złotowy, 5-letni.

Pisownia z łącznikiem jest również jedyną prawidłową formą dodania końcówki fleksyjnej do skrótowców:
PRL-em, PWN-ie, PAN-u, SKM-ką.


Garść steemitowych błędów


  • Czarnobiały pixel art jest najprostszą możliwą grafiką w grach. czarno-biały
  • Na pomarańczowej koszuli nosi płaszcz w czarnobiałe paski (...) czarno-białe
  • Drugim z wojowników jest jasno-niebieski ninja. jasnoniebieski
  • To orzeł biały i biało czerwona flaga. biało-czerwona
  • słynny polski seksuolog prof. Lew Starowicz (...). Lew-Starowicz
  • Głos zabrali m. in. Robert Winnicki oraz Janusz Korwin Mikke (...). Korwin-Mikke
  • (...) nie każdy będzie konfigurował u siebie system pod takie czary mary. czary-mary

Spis treści

1. Prawidłowe użycie spacji 2. Krótsze zdania to mniejsze ryzyko błędu3. Jak prawidłowo cytować
4. Pierwsza osoba liczby pojedynczej - JA - wykonawca czynności5. Savoir-vivre na Steemit6. Państwa, miasta, mieszkańcy - pisownia wielką i małą literą
7. Kim jestem, komu składam życzenia? Narzędnik kontra celownik8. O satyrze słów kilka9. Wolność słowa - blogi i videoblogi
10. Cytowanie przepisów prawa czyli zaklinanie rzeczywistości11. Tę czy tą?12. Ach, te przyimki!
13. Mi, ci, mu14. Bynajmniej czy przynajmniej15. Tak że tego...
16. Co z tym miesiącem?17. Dla Mai i Kai o szyi żmii18. O imiesłowach i imiesłowowych równoważnikach zdań
19. Półtora czy półtorej?20. Bym, byś, by, byśmy, byście21. Naprawdę częste, na pewno łatwe do wyeliminowania
22. Nie cofaj się do tyłu - pleonazmy, tautologie23. Kiedy jakiś, a kiedy jakichś?

Pierwotnie opublikowano na Lectorium. Blog na Steem napędzany przez DBLOG.


Pierwotnie opublikowano na Lectorium. Blog na Steem napędzany przez dBlog.

Authors get paid when people like you upvote their post.
If you enjoyed what you read here, create your account today and start earning FREE STEEM!
Sort Order:  

Błękitnoszara spódnica jest jednokolorowa, a błękitno-szara spódnica ma deseń, wstawki lub falbany w dwóch kolorach – szarym i błękitnym.


To brzmi bardzo logicznie i sam bym to tak samo wymyślił, po prostu całe swoje życie nie byłem świadomy, że jest coś takiego jak falbany.

Steemit uczy, steemit radzi. :)
Falbany (falbanki) - zabawne słowo, zwłaszcza powtórzone kilka razy.

Przyznaję, większość załatwiam minusem... Spacji staram się prawidłowo używać, ale o wielu niuansach nie miałam pojęcia. Że na przykład szaro-zielona spódnica jest zupełnie inna, niż szarozielona... Czadowo!

Klawiatury wymusiły pewien standard. Łącznik-minus przez długi czas był jedyny i dlatego robił za wszystkie znaki. Tym ważniejsze prawidłowe stawianie spacji, bo to ona decydowała o tym, w jakiej funkcji ten znak występuje.

A zasada opisu kolorów jest łatwa i logiczna. Piękny jest ten nasz polski - zupełnie fantastyczne rzeczy można wyrazić jednym słowem. :)

Bardzo przystępnie wyjaśniona pisownia kolorów 🙂 teraz już je zapamiętam na dłużej.

Dzięki!
Większość trudności ortograficznych da się właśnie tak na logikę, na chłopski rozum uzasadnić. Nie zawsze w szkole są podawane takie wyjaśnienia czy mnemotechniki albo nie zawsze pamiętamy coś, co mówił polonista, gdy byliśmy w piątej klasie. :)

Super, że to opisałaś :) Zauważam tego typu błędy bardzo często nawet pośród oficjalnych kanałów muzyków, gdzie można zauważyć zapis "Wykonawca- Tytuł". Moje OCD nie daje mi spokoju gdy widzę tą brakującą spację :D Choć zapewne sam też popełniam czasem różne błędy związane z myślnikiem których nie zauważam. Swoją drogą do niedawna sam nie wiedziałem, że istnieje rozróżnienie na łącznik, pauzę, półpauzę i minus

Takie są sekrety Unicode. :)

W edytorstwie nie ma czegoś takiego jak 'wyraz- wyraz' w jednym wersie. Ale już napisać można z dowolnymi błędami. Podczas przygotowywania tego tekstu najbardziej zaskoczyło mnie to, że tak wiele osób robi błędy w zapisie własnego nazwiska dwuczłonowego. :)

!tipuvote 1

This post is supported by $0.48 @tipU upvote funded by @grecki-bazar-ewy :)
@tipU voting service: instant, profitable upvotes + profit sharing tokens | For investors.

Twój post został podbity głosem @sp-group-up oraz głosami osób podpiętych pod nasz "TRIAL" o łącznej mocy ~0.27$. Zasady otrzymywania głosu z triala @sp-group-up znajdują się tutaj, w zakładce PROJEKTY.

@wadera

Chcesz nas bliżej poznać? Porozmawiać? A może chcesz do nas dołączyć? Zapraszamy na nasz czat: https://discord.gg/rcvWrAD