Architektura dla opornych #21 - Poznański Okrąglak

in pl-architektura •  11 months ago 

Został uznany za najlepszy poznański budynek powojennego półwiecza. Jest jedną z najbardziej charakterystycznych realizacji w tym mieście oraz sztandarowym przykładem polskiego modernizmu. Jest pomnikiem niepowtarzalnego stylu świetnego architekta a jego rytmiczna elewacja i efektowna klatka schodowa są obiektami westchnień fotografów architektury z całej Europy. W 21 odcinku cyklu Architektura dla opornych przedstawiam Wam dawny Dom Handlowy Okrąglak w Poznaniu.

130.jpg

Tuż po II Wojnie Światowej w związku ze znalezieniem się w radzieckiej strefie wpływów oficjalnym stylem architektonicznym w Polsce staje się socrealizm. Modernizm jest traktowany jako przejaw kapitalistycznej zgnilizny zachodu i jest niemile widziany. Dla młodych architektów jest to tragedia. Wielu z nich przed wojną wyjeżdżało na zachód na praktyki u znanych projektantów skąd przywieźli głowy pełne świeżych pomysłów i nowatorskich rozwiązań. Chcieli projektować jak ich koledzy na całym świecie - modnie, lekko i nowocześnie. Niestety sytuacja polityczna wymusza na nich budowanie w siermiężnym stylu, którego ani nie czują ani nie lubią. Zabierana jest im możliwość spełnienia zawodowego.

Na szczęście zawsze znajdą się niepokorni. Druga sprawa, że często w Miastoprojektach, czyli organizacjach odpowiedzialnych za projektowanie architektoniczne i urbanistyczne w danym regionie też zdarzały się świeże głowy, które przymykały oko na modernistyczne projekty przyklepując je pomimo obowiązującego dogmatu. Jednym z niepokornych architektów był Marek Leykam, który w latach 1948-54 stworzył w Poznaniu dzieło, które dziś spokojnie można uznać za jeden z symboli tego miasta.


002.jpg

Marek Leykam właściwie nazywał się Maurycy Jan Lewiński i urodził się w Warszawie w 1908 roku. Działalność jako architekt rozpoczął w 1933 roku a oprócz tego zajmował się również publicystyką. Przed wojną zdążył otrzymać kilka nagród i wyróżnień za swoje projekty. W 1939 roku jako oficer walczył w Polsce a w 1940 roku we Francji. Następnie jako internowany znalazł się w Szwajcarii gdzie w tym czasie obronił pracę doktorską na politechnice w Zurychu. Po powrocie do Polski w 1947 roku oprócz projektowania zajmował się również wykładaniem historii architektury na Politechnice Szczecińskiej. Zmarł w Warszawie w 1983 roku.


078.jpg

Dom Handlowy Okrąglak wybudowano w miejscu zniszczonego podczas II Wojny Światowej obiektu Banku Cukrownictwa. Domy Handlowe powstawały w miastach jak grzyby po deszczu ponieważ idealnie wpisywały się w modernistyczną urbanistykę. Według tradycyjnej urbanistyki gęsto zaludnione, pierzejowo ustawione budynki wzdłuż ulic posiadały sklepy oraz usługi w lokalach na parterze. Moderniści oddalając od siebie i zwiększając skalę budynków a także organizując między nimi przestrzeń rekreacyjną zerwali z tym modelem i upychali sklepy w pawilonach i domach handlowych wznoszonych w kluczowych miejscach osiedli. Ze względu na ich reprezentacyjność często wyróżniały się ponadprzeciętną architekturą.

004.jpg

Okrąglak wybudowano kilkaset metrów od rynku, w ścisłym centrum Poznania. Jego architektura od początku wzbudzała kontrowersje. Jedni wskazywali na wyłamanie się z socrealistycznych nakazów, inni twierdzili, że nie pasuje do przedwojennej, zabytkowej architektury. Taka jest niestety dola wizjonerów, którzy zawsze będą musieli zderzać się z krytyką swojego nowatorstwa. Okrąglak jako pierwszy budynek w Poznaniu został wzniesiony z prefabrykatów. Marek Leykam oprócz najnowszych trendów wizualnych skorzystał również z nowoczesnych rozwiązań technologicznych.

Okrąglak jest budynkiem o bryle walca. 10 kondygnacji składa się na wysokość całkowitą 45 metrów, a ostatnią kondygnację tworzy taras widokowy. Centralnie położona klatka schodowa posiada 3 biegi schodów i ma średnicę 5 metrów. Jest doświetlona sporym świetlikiem pełniącym jednocześnie funkcję dachu. Rytmiczna elewacja czerpie pełnymi garściami z modernizmu. Cechą charakterystyczną, którą można zauważyć w wielu realizacjach Marka Leykama są tzw. "żyletki" czyli wystające podziały okienne o przekroju wąskiego prostokąta.

079.jpg

Dopełnienie kompleksu stanowi tzw. "kwadraciak" czyli niższy budynek postawiony po sąsiedzku, o podobnej architekturze jednak wpisanej w bryłę prostokątną. Pod koniec lat 80. dobudowano do obiektu windę oraz dodatkową klatkę schodową łączącą obie części kompleksu. W 1995 przebudowano parter budynku a w 1998 roku obiekt kupiła polsko-belgijska spółka DTC. Spółka próbowała zablokować wpis Okrąglaka do rejestru zabytków wskazując na brak wysokich wartości historycznych i artystycznych. Na szczęście to się nie udało i otworzono parasol ochronny. Funkcję domu handlowego pełnił jeszcze do 2009 roku kiedy to znajdowały się w nim już tylko pojedyncze sklepy. W latach 2009-11 przeszedł gruntowny remont i zyskał funkcję biurowo-usługową. Po renowacji zdobył tytuł „Najlepsza modernizacja roku” w konkursie organizowanym przez renomowany miesięcznik Central & Eastern European Construction & Investment Journal.

Poznaniacy do kontrowersyjnego początkowo budynku już się przyzwyczaili i większość nie wyobraża sobie miasta bez niego. W późniejszych latach większe kontrowersje wzbudził wybudowany po sąsiedzku kompleks "Alfa" składający się z długiego pawilonu oraz kilku wysokościowców. Okrąglak prezentował się przy Alfie tak, jakby stał tu od setek lat. Dziś Okrąglak znajduje się na pocztówkach, w folderach turystycznych, na gadżetach i na ciuchach - i moim zdaniem w pełni na to zasługuje.


156.jpg
Kompleks biurowo-handlowy Alfa


Źródła:

1 2 3 4 5
Fotografie własne


#pl-architektura - architektura, urbanistyka, fotografia, budownictwo, wnętrza

@mmczarnecki - mój drogi profil, wyłącznie fotograficzny

Authors get paid when people like you upvote their post.
If you enjoyed what you read here, create your account today and start earning FREE STEEM!
Sort Order:  

Bardzo go lubię. Ma fajne proporcje i jest bardzo zgrabny, elegancki. Aż trudno uwierzyć, że jest starszy od pałacu kultury. Niesamowita klatka schodowa, aż szkoda, że nigdy nie weszlam do środka.

·

To jeden z tych budynków, które za kolejne 50 lat dalej będą wyglądać świeżo.

I pomyśleć, że codziennie obok niego przejeżdżam... 🤔 Muszę koniecznie wejść do środka, zobaczyć na żywo tę klatkę schodową. Dzięki za post!