Kuzey Irak'ta Referanduma Giden Tarihsel Süreç

in tr •  2 years ago  (edited)

KZYRK.png

Güncel olayların tarihsel arka planını yazmak gerçekten hoş, eğlendirici, bilgilendirici ve zor bir iş. 25 Eylül’de gerçekleşecek Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi bağımsızlık referandumunun tarihsel arka planını yazmak istedim. Kuzey Irak bu günlere nasıl geldi? Bölgede yaşayanların 20. ve 21.yüzyılda yaşadıkları olaylar nelerdir? Bu yazımda bölgenin binlerce yıllık tarihini yazmayacağım. O ayrı bir yazının konusu olacak. Bu yazı da 20. ve 21.yüzyılda Kuzey Irak’ı yazacağım. Uzun tutup sizi sıkmayacak, konunun özünü vererek bilgilenmenizi ve anlamınızı sağlamaya çalışacağım. Bu kısa girişten sonra hazırsanız başlayalım.

Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi yaklaşık 40.000-45.000 km2’den oluşan bir toprak bütününü kapsar. Topraklarında kesin sınırlar olmadığından (tartışmalı bölgelerden dolayı) net bir yüz ölçümü vermek mümkün olmamaktadır. Başkenti Erbil (Kürtçe:Hewler) şehridir. Diğer büyük şehirleri, Süleymaniye, Zaho, Duhok kentleridir. Batı’da Suriye, Kuzey’de Türkiye, Doğu’da İran, Güney’de ise Irak ile sınır komşusudur. Nüfusu 5.5 milyon kadardır ve resmi diller Arapça ile Kürtçe’dir. Bölge tamamen dağlık bir alandır. Güney sınırlarında bir miktar çöl arazisi bulunur. Bölgenin 240.000 kişiden oluşan Peşmerge güçleri vardır. Ekonomiyi tarım ve petrol ticareti gelirleri oluşturmaktadır. Halkın büyük çoğunluğu Sünni’dir ve az miktarda Şii, Hristiyan ve Yezidi bulunmaktadır.

Iraqi_Kurdistan_on_world_map.png

1924 Lozan Antlaşması ile bölge toprakları İngiltere idaresine bırakılmıştı. Bu dönemde İngilizlere karşı Kuzey Irak Kürtleri arasında bir silahlı direniş baş gösterdi. Günümüzün Peşmerge güçlerinin ilk kıvılcımları bu zamanlarda atılmıştı. Bu direnişin başını çeken kişi Şeyh Mahmut Berzenci idi. 1931 yılına kadar direnişini sürdürse de onu o yıl tutukladılar. İngiliz uçakları tarafından yüzlerce köy ve mezra bombalanmış, sivil veya Peşmerge fark etmeksizin çok sayıda insan ölmüştü. Berzenci’den sonra direnişi eline alan kişi Barzanilerden Şeyh Ahmed Barzani idi. 1932’de başlayan ayaklanma 1933’te Şeyh Ahmed Barzani’nin Türkiye tarafından yakalanıp İngiltere’ye teslim edilmesi sona erdi. Şeyh Ahmed’in kardeşi Mele Mustafa Barzani direnişi sürdürmek istese de ağabeyinin isteği üzerine Musul’a gelerek İngilizlere teslim oldu. 1943 yılında İran’a kaçan Mele Mustafa direnişi buradan örgütlemeye çalıştı ve daha sonra siyasi yoldan yürümeye karar verdi. 1946 yılında Irak Kürdistan Demokrat Partisi’ni kurdu.

II.Faysal döneminde Kürtlerin bağımsızlık veya özerklik konusunda herhangi bir kazanımları olmadı. Baasçılık ve Arap milliyetçiliğinin artması ile Kuzey Irak’ın Irak’a bağlı bir bölge olduğu vurgusu güçlendi. 1958 yılında yaşanan darbe ile Irak’ta krallık son buldu ve cumhuriyet ilan edildi ancak bunun Kuzey Irak Kürtlerine yine bir etkisi olmadı. Tanınmıyorlar ve Irak’ın kesin bir parçası olarak görülüyorlardı. 1968 yılında Baas Partisi bir darbe ile iktidarı ele geçirdi ve Ahmet Hasan el-Bekir cumhurbaşkanı oldu.

Kuzey Irak’ın resmi bir statü alması 1970 yılında oldu. Mustafa Barzani ile Saddam Hüseyin arasında yapılan anlaşmada bölgeye özerklik verildi. Bölge Erbil’den yönetilecekti. Irak’a bağlı özerk bölge olarak kalacaktı. 1980-88 arasında vuku bulan İran-Irak savaşında bölge, İran’ı desteklemiş, Saddam’a karşı çıkmış ve Irak’ın kontrolünden uzaklaşmıştı. Bunun üzerine Saddam’ın bölgeye kanlı saldırıları olmaya başladı. 1.Körfez Savaşı sırasında binlerce Kürt mülteci durumuna düştü ve Türkiye’ye sığındı. Bu olaylar üzerine ABD 36.paralelin kuzeyini Irak uçaklarına uçuşa yasak bölge ilan etti. 1991’deki bu karardan beri Kuzey Irak Kürt Bölgesi’nde Irak varlığı görülmemektedir.

Günümüzde Barzani ve Talabani grupları arasında ayrılıklar olsa da Kuzey Irak’ta tekil bir Kürt bölgesi varlığı görülmektedir. IŞİD ile savaş ve Irak’ın güçten düşmesi ile bağımsızlık sesleri yükselmeye başlamış ve Barzani 25 Eylül 2017 tarihinde bağımsızlık referandumu yapma kararı almıştır.

Ufak bir güncelleme : Resmi sonuçlara göre referandumda %92.73 Evet, %7.27 Hayır çıktı. Bu sonuca göre bölge siyaseti nasıl şekillenecek ilerleyen zamanlarda göreceğiz.

Bilgi, sevgi ve takiple kalın..

"Toplum olarak çok cahiliz. Bu işte bir terslikvar."

Authors get paid when people like you upvote their post.
If you enjoyed what you read here, create your account today and start earning FREE STEEM!
Sort Order:  

Güzel bir yazı olmuş teşekkürler. Referandumun sonuçları bağımsızlık yönünde. Bağımsızlıkla beraber kurulacak olan kürt devleti sizce Suriye de Akdenize açılan bir kürt koridoru oluşmaz ize nereye gider...

·

Akdeniz'e açılacak bir Kürt koridorunun hayal olduğunu düşünüyorum. Akdeniz'e açılmak için Suriye'nin Lazkiye kentinin kuzey kesimlerini elde etmeleri gerek. Ancak bölge tamamiyle Nusayri Araplardan oluşmakta ve tarihi olarak Kürtlerin yoğunlukta oldukları topraklarla alakası yok. Şahsi fikrime göre, Beşar Esad ve Rusya, Lazkiye'den Kürtlere toprak vermez.

Congratulations @terslikvar! You have completed some achievement on Steemit and have been rewarded with new badge(s) :

You published your First Post
You got a First Vote

Click on any badge to view your own Board of Honor on SteemitBoard.
For more information about SteemitBoard, click here

If you no longer want to receive notifications, reply to this comment with the word STOP

By upvoting this notification, you can help all Steemit users. Learn how here!