Eski Foça’da Vol.2

Önceki yazımda Eski Foça’ya nasıl gidileceğini, ilk gün gördüğüm yerleri ve izlenimlerimi paylaşmıştım.Vol1 de anlattığım günü birlik bir gezi için yapılabilecek şeylerdi. Bu yazımda Eski Foça’da gittiğim ve gidemediğim tarihi alanları anlatmaya devam edeceğim. Aralarda Foça tarihi ve sembolleri hakkında öğrendiklerimi anlatmaya çalışacağım.
Tarihi mekanlardan ilki, sahil şeridinde gözünüzden kaçmayacak olan, Beşkapılar Kalesi. Fotoğrafta görebilirsiniz, çevresinde bir yürüyüş yolu var ve surlar korunmaya çalışılmış. Bu kale Osmanlı döneminde kayıkhane olarak kullanılırmış. Fakat tarihi çok daha eski olan bu kalenin surlarına baktığınızda 3 farklı katmandan oluştuğunu görürsünüz. Bunlar Bizanslıların 11. Yüzyılda inşa ettiği ilk kalenin kalıntıları üzerine farklı yüzyıllarda yapılan tamirlerin izidir. Cenevizliler kaleyi Bizans İmparatorluğundan almış, onarmıştır.1455’te Foça’yı alan Osmanlı da Kanuni Sultan Süleyman döneminde kaleye onarım yaptıktan sonra kayıkhane olarak kullanmıştır. Ayrıca kaleye iki kule eklemiştir. Bugün kalenin çevresinde turlayıp inceleyebilirsiniz, ayrıca kalenin kayıkhanesi açık hava tiyatrosu olarak kullanılmaktadır.
Liman kutsal alanı, kolaylıkla ulaşabileceğiniz ikinci tarihi mekandır. Beşkapılar kalesinin önündeki bir kayalık üzerinde M.Ö. 580 yılından kalma Kybele heykelciği bulunur. Burası 5 nişte yer alan Kybele heykelcikleri ve bir kayaya oyulmuş adak havuzu ile denizcilerin gelip tapınması için yapılmış bir açık hava tapınağıdır.
Üçüncü tarihi alan ise Athena Tapınağı. Bugün birkaç sütundan başka kalıntısı olmayan bu tapınağın yerinde bir lise bulunuyor. Antik kente ve küçük limana hakim olan bu yapı bir zamanlar kentin en önemli tapınağıymış.
Bir sonraki tarihi mekanınız, çarşı içinde yer alan tarihi taş evler olabilir. Bu evlerden birisi Foça Karası ismiyle anılan şarap evidir. Kesinlikle ziyaret edilmesi gereken bu şarap evi, adını Foça’nın tarihi geleneksel şaraplık üzümünden alır. ‘Foça Karası’ yakın geçmişte Foça’daki bağcılığın canlandırılmasıyla kaybolma riskini atlatmış. Bu üzümlerden yapılan şarabın tarihi önemiyse şu ; Avrupa’nın şarapla tanışması, Foça’dan kaçan Cizvitler tarafından Fransa’ya götürülen şaraplar sayesinde olmuş. Foça’da bağcılık dışında zeytincilik de yapılıyor. Gittiğinizde zeytin, zeytinyağı ve organik ürünleri bulabileceğiniz dükkanlara uğrayabilir ya da organik pazarı gezebilirsiniz. Eski Foça pazarı, Salı günü kuruluyor.
Merkezde bulunan 2 tarihi cami var, Fatih Camii ve Kayalar Camii , Osmanlı’dan günümüze halen kullanılmakta olan yapılardır.
Yel Değirmenleri, Bağarası’ndan Foça’ya gelirken yol kenarında göreceğiniz taş değirmenlerdir. Değirmen tepede bulunan üç adet yel değirmeninin 18.-19.yy’da inşa edildiği düşünülmektedir. Değirmenlerin yanı sıra aynı tepede merdivenlerle ulaşabileceğiniz, kayaya oyulmuş bir ana tanrıça kutsal alanı bulunmaktadır. Bu alanda kutsal sunak nişleri bulunmuştur.
Ayrıca Foça’da bir çok kazı alanı, Pers Mezar anıtı, Anadolu’nun en eski tiyatrosu , Osmanlı mezarlığı, arkaik dönem kent duvarları bulunmaktadır.
Bir diğer önemli yapıysa, doğal bir oluşum olan Siren Kayalıklarıdır. Akdeniz foklarının yaşam alanı olduğu için koruma altına alınan bu kayalıklar adını denizkızlarından almış.Yunan mitolojisinde siren denilen efsanevi denizkızları güzellikleriyle denizcileri kandırıp, suya çekip boğulmalarına sebep olurmuş. Diğer bir görüş ise sirenlerin denizcilerin boğulacaklarını bilmedikleri yönünde. Ancak bugün siren kayalıkları ve sirenlerle ilgili bildiklerimizin kaynağı Homeros’un Odeyssesia adlı destanıdır. Destanda phokia(foça) kentinin kıyılarındaki bu ıssız kayalıklar konusunda Odysseus’u uyaran mürettebattan bahsedilir. Odysseus kuşku içinde kalır, söylentilere göre sirenlerin büyüleyici sesleri vardır ve duyanı adadan ayrılamayacak kadar büyüler. Odysseus mürettebata kulaklarını tıkamasını söyler. Kendisini de bir direğe bağlar ve sirenlerin sesini duymayı bekler. Ne derse desin hiçbir mürettebatın onun kalalım çağrılarına kulak asmamasını söyler. Kayalıkların yanından geçerler. Gemide bu büyülü sesleri duyan tek kişi Odysseus’tur. Geminin orda kalması için feryat figan etse de, onu duymayan mürettebat yoluna devam eder böylece gemi olası felaketi atlatır. Bilimsel bir bakış açısıyla efsanenin kaynağının bu adada yaşayan foklar olduğunu düşünüyorum. Ne de olsa denizkızını andıran kuyruğu ve güzel gözleriyle foklar siren kayalıklarının tek sahipleridir.
Öğrendiğim tarihi mekanlar bu kadar. Foça’nın sembolleriyse Fok ve Griffon (ayrıca yel değirmeni, Kybele isimli gemi, Tanrıça Kybele, Zeytin ve Foça Karası da semboller arasında) Akdeniz fokları hepimizin bildiği koruma altındaki canlılar.Foça adı (Phokia) da bu kelimeden türemiştir. Griffon ise Foça da bulunan antik paralarda fokun yanı sıra bulunan semboldür. M.Ö. 7.yy’a dayanan tarihiyle bu paralar Roma dönemindeki Foça’nın tuhaf sembolü Griffon’un kaynağıdır. Betimleyecek olursak Griffon ; Aslan vücutlu, Kartal başlı ve kanatlı efanevi canlıdır. Hatırlayınız, Harry Potter’da Gryffindor’un sembolü de aslandır. Nitekim aslan vücutlu bu canlının diğer bir adı Griffin’dir.
Sonraki bölümde eğlence mekanları ve projeden bahsedeceğim. :)