Ozon tabakası nedir?

Ozon tabakası, stratosferin içinde yeryüzünü çevreleyen, büyük miktarda ozon içeren derin bir katmandır. Tabaka, Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole ışınların çoğundan tüm Dünya'yı korur.

İlginçtir, ozonu ilk etapta oluşturan bu ultraviyole ışınımdır. Ozon, normal iki oksijen atomundan ziyade üç oksijen atomundan oluşan özel bir oksijen formudur. Genellikle bir radyasyon veya elektrik boşalması iki atomu oksijen molekülünde (O2) ayırdığında oluşur ve daha sonra ozon (O3) oluşturmak için diğer oksijen molekülleri ile tek tek birleşebilir.

İnsanlığın klorofluorokarbonlar üreten bazı kimyasalların stratosfere doğru yol aldığını fark ettiği zaman ozon tabakası halk tarafından daha fazla takdir gördü, karmaşık bir dizi kimyasal tepkime ile ozonun bir kısmını yok etti. Bu keşif neticesinde, 1973'te Montreal Protokolü adı altında uluslararası bir antlaşma imzalanmış ve bu kimyasalların imalatı büyük ölçüde azaltılmıştır.

Ozon tabakası o zamandan beri bu çabaların bir sonucu olarak toparlanmaya başlamıştı, ancak şu anda başlıca volkanik patlamaların (başta 1983'te El Chichon ve 1991'de Mt. Pinatubo) gözlemlemeye başladığımızdan beri meydana geldiğini ileri süren bazı bilim var ozonun uyduları ile birlikte 1970'lerin sonunda, ozon tabakasının delinmesine katkıda bulunabilirdi.

Herhangi bir günde ve herhangi bir yerde bulunan stratosferik ozon miktarı epeyce değişir. Hem troposfer hem de stratosferdeki havanın dikey sirkülasyonundan dolayı morötesi ışınlardan sizi koruyan daha büyük veya daha az ozon miktarı olabilir. Ayrıca, daha yüksek rakımlarda yaşamak, insanlara düşük irtifalarda göre daha fazla UV radyasyona maruz kalmaktadır.

Bizi güneşten koruyan stratosferik ozon iyi olsa da, şehirlerdeki atmosferik kirlilikle insan sağlığı için kötü etkileşen güneş ışığından zemine yakın ozon üretiliyor. Bazı insanlar için nefes alma sorunlarına neden olur ve genellikle yaz mevsiminde yüksek basınç bölgeleriyle ilişkili durgun hava koşullarında bir şehir üzerindeki kirlilik arttığında ortaya çıkar.