လိပ္ေခါင္းေရာဂါ Treatment

လိပ္ေခါင္းေရာဂါဆိုသည္မွာ စအို သို႔မဟုတ္ အူမၾကီး၏ အေႏွာင္းပိုင္း ေအာက္ဘက္ အနီးရိွ ေသြးျပန္ေၾကာမ်ား ေရာင္ရမ္းျခင္း ျဖစ္သည္။ အူမၾကီး ေနာက္ဆံုးအပိုင္း အတြင္း သို႔မဟုတ္ စအိုဝပတ္လည္တြင္ ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါသည္။ ၎ သည္ ဝမ္းသြားရာတြင္ အားစိုက္၍ ညစ္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပြား ပါသည္။ လိပ္ေခါင္းေရာဂါသည္ ျဖစ္ပြားရာေနရာေပၚ မူတည္ ၍ အမ်ိဳးအစား ကဲြျပားပါသည္။
• အတြင္းလိပ္ေခါင္း။ လိပ္ေခါင္းသည္ အူမၾကီး အ ေႏွာင္းပိုင္း အတြင္းတြင္ ေတြ႕ရပါသည္။ အတြင္းလိပ္ ေခါင္းသည္ မ်ားေသာအားျဖင့္ နာက်င္မႈမရိွေသာ လည္း ေသြးထြက္ႏိုင္ပါသည္။
• အျပင္လိပ္ေခါင္း။ လိပ္ေခါင္းသည္ စအိုဝ အျပင္ ဘက္တြင္ ရိွပါသည္။ ၎တို႔သည္ ယားယံနာက်င္ ႏိုင္ျပီး တစ္ခါတစ္ရံ ကဲြအက္ျခင္း ေသြးထြက္ျခင္း တို႔ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။
လိပ္ေခါင္းေရာဂါသည္ မျပင္းထန္ပါ။ ကူးစက္ျခင္းလည္း မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ ေရာဂါသည္ သူ႔အလိုလို ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ သည္။ သို႔မဟုတ္ ေဆးေသာက္ျခင္းျဖင့္ အလြယ္တကူ ကုသႏိုင္ သည္။
လိပ္ေခါင္းေရာဂါသည္ အလြန္အျဖစ္မ်ားပါသည္။ အ သက္ ၅၀ အရြယ္မ်ားကို ေလ့လာခ်က္အရ တစ္ဝက္နီးပါး တြင္ လိပ္ေခါင္း ျဖစ္ပြားမႈ ရိွေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။ လိပ္ေခါင္း ေရာဂါသည္ အမ်ိဳးသားမ်ားေရာ အမ်ိဳးသမီးမ်ားပါ ျဖစ္ပြား ေသာ္လည္း ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားႏွင့္ ရက္ရွည္ ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း သို႔မဟုတ္ ဝမ္းေလွ်ာျခင္း ျဖစ္ေသာ လူနာမ်ား တြင္ ပို၍ အျဖစ္မ်ားပါသည္။
လိင္ေခါင္းေရာဂါ၏ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါလကၡဏာ မ်ားမွာ-
• ဝမ္းသြားစဥ္ နီရဲေတာက္ေသာ ေသြးမ်ား ထြက္ျခင္း၊ ေသြးထြက္ေသာ္လည္း မနာက်င္ပါ။
• အူမၾကီးအေႏွာင္းပိုင္းေနရာတြင္ ယားယံျခင္း က်ိန္း စပ္ျခင္း
• နာက်င္ျခင္း၊ မသက္မသာျဖစ္ျခင္း
• စအိုဝ ဝန္းက်င္တြင္ ေရာင္ရမ္းျခင္း
• စအိုဝအနီးတြင္ အထိမခံႏိုင္ေအာင္ နာက်င္ေသာ အလံုးတစ္ခု ထြက္ျခင္း
မသက္မသာျဖစ္ျခင္းႏွင့္ နာက်င္မႈ အမ်ားစုသည္ အျပင္ လိင္ေခါင္းေရာဂါတြင္ ျဖစ္ပြားသည္။ အတြင္းလိပ္ေခါင္း ေရာ ဂါသည္ မ်ားေသာအားျဖင့္ နာက်င္မႈကို မျဖစ္ေစပါ။

လိပ္ေခါင္းေရာဂါသည္ ၀မ္းခ်ဳပ္ေနစဥ္ အရြယ္အစားႀကီးမားၿပီး မာေက်ာသည့္ မစင္ကိုစြန္႔သည့္အခါ စအို၀ကို လိုသည္ထက္ပုိ၍ က်ယ္ေစျခင္း၊ အေလးမသည့္အခါ စအိုၾကြက္သားကို အဆမတန္ က်ံဳ႔လိုက္ဆန္႔လိုက္ လုပ္ရျခင္း စသည့္အဓိက အေၾကာင္းအရင္း ႏွစ္ခုေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ စအိုတ၀ိုက္ရွိ ေသြးျပန္ေၾကာမ်ားကို ပ်က္စီးေစကာ ေသြးပိတ္ဆို႔မႈ (Blood clot) ေၾကာင့္ ေသြးမ်ားတေနရာတြင္ စုစည္းၿပီး လိပ္ေခါင္းကို အစပ်ိဳးေစျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ လိပ္ေခါင္းေရာဂါ ျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ ထိုအေၾကာင္းအရင္းႏွစ္ခုကို အေထာက္အကူျပဳသည့္ တျခား အေၾကာင္းရင္းမ်ားမွာ အ၀လြန္ျခင္းႏွင့္ ဆက္တိုက္ လုပ္ရွားမႈမရွိပဲ ၾကာၾကာထိုင္ျခင္း၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ကိုယ္၀န္ လရင့္လာေသာအခါ ၀မ္းခ်ဳပ္ျခင္းကို မထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္မႈ မရွိျခင္း။ အူသိမ္မွ အစာအာဟာရကို အသည္းသို႔ သယ္ေဆာင္ေပးေသာ ေသြးျပန္ေၾကာမ်ား၏ ေသြးဖိအားနည္းျခင္း (Portal hypertension) ႏွင့္ အသည္းေရာဂါ အမ်ိဳးမ်ိဳးတို႔ေၾကာင့္လည္း လိပ္ေခါင္းေရာဂါ ျဖစ္ပြားေစရန္ အေထာက္အကူျပဳသည္႕ အေၾကာင္းရင္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား လိပ္ေခါင္းေရာဂါ၏ အဓိကလကၡဏာမွာ ေသြးယိုစီးျခင္း။ စအို၀၌ ယားယံျခင္း၊ တခါတရံ နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္းမ်ား ရွိႏုိင္ပါသည္။ နာက်င္ျခင္း ရွိမရွိမွာ ေသြးျပန္ေၾကာေရာင္ၿပီး ေသြးပိတ္ဆို႔မႈ အနည္းအမ်ားအေပၚ မူတည္ပါသည္။ စအိုအတြင္းဘက္ကို လက္အိပ္စြပ္ၿပီး စမ္းသပ္ၾကည့္ပါက ေပ်ာ့ေျပာင္းေဖါင္းပြေနသည္ကို ေတြ႔ရေပမည္။ လိပ္ေခါင္းေရာဂါ၏ ပထမအဆင့္တြင္ နာက်င္ျခင္းမရွိပဲ လိပ္ေခါင္းသည္လည္း အျပင္သို႔မထြက္ပါ ၀မ္းသြားၿပီးေနာက္ ေသြးထြက္ျခင္း ရွိႏိုင္ပါသည္။ ဒုတိယအဆင့္တြင္ ပထမအဆင့္ လကၡဏာမ်ားအျပင္ မစင္စြန္႔စဥ္ လိပ္ေခါင္းထြက္လာၿပီး အလိုေလ်ာက္ ျပန္၀င္သြားႏိုင္ပါသည္။ တတိယအဆင့္တြင္ လိပ္ေခါင္း အျပင္သို႔ အျမဲက်ေနႏိုင္ၿပီး ဖိအားေပး၍ ျပန္သြင္းႏိုင္ပါသည္။ နာက်င္ျခင္းကို တတိယအဆင့္တြင္ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစပါသ
• ဝမ္းသြားရာတြင္ အားစိုက္၍ ညစ္ျခင္း
• အခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာ ထိုင္ျခင္း
• ရက္ရွည္ ဝမ္းေလွ်ာျခင္း သို႔မဟုတ္ ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း
• ကိုယ္အေလးခ်ိန္မ်ားျခင္း၊ အဝလြန္ျခင္း
• ကိုယ္ဝန္ရိွျခင္း
• အမွ်င္ဓာတ္နည္းေသာ အစားအေသာက္မ်ား စားျခင္း
• အခ်ိန္ၾကာစြာ ထိုင္ျခင္း၊ မတ္တပ္ရပ္ျခင္း တို႔လိုအပ္ ေသာ အလုပ္လုပ္ရျခင္း
• ရက္ရွည္ ဝမ္းသြားျခင္း သို႔မဟုတ္ ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း
• ကိုယ္ဝန္ရိွျခင္း
• စအိုျဖင့္ လိင္ဆက္ဆံျခင္း
• အဆီဓာတ္မ်ားျပီး အမွ်င္ဓာတ္နည္းေသာ အစား အစာမ်ား စားျခင္း
• အသက္ ၆၀ ေက်ာ္ျဖစ္ျခင္း
ပိုမိုေသာ အခ်က္အလက္မ်ားအတြက္ ဆရာဝန္ႏွင့္ တုိင္ ပင္သင့္ပါသည္။

ပထမအဆင့္ကို ကုသရန္အတြက္ ေဆး၀ါးႏွင့္ က်န္းမာေရး ပညာရွင္မ်ား၏ အကူအညီ မလိုအပ္ပဲ အမွ်င္ဓါတ္ပါေသာ အစားအစာမ်ားကို စားသံုးျခင္း ေရပံုမွန္ေသာက္ျခင္းျဖင့္ ၀မ္းမခ်ဳပ္ေအာင္ ကာကြယ္လိုက္ပါက ေပ်ာက္ႏိုင္ပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း စအိုကင္ဆာ ရရွိသူမ်ား၏ မွတ္တမ္းအရ စအိုကင္ဆာ ရရွိသူအေတာ္မ်ားမ်ားသည္ မူလပထမ၌ လိပ္ေခါင္းေရာဂါ ရွိသည္ဟု ယံုၾကည္ၿပီး ဆရာ၀န္မျပမိပဲ ေနလာရာမွ ေရာဂါ ကၽြမ္းလာၿပီး ခြဲထုတ္၍ မရႏိုင္ေတာ့သည့္ အေျခအေနေရာက္မွ ဆရာ၀န္ျပျဖစ္သည့္ သာဓက မ်ားစြာ ရွိခဲ့သည္ဟု သိရသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မိမိတြင္ လိပ္ေခါင္းေရာဂါ ရွိသည္ဟု ယံုၾကည္ၿပီး ကိုယ့္နည္းကိုယ့္ဟန္ႏွင့္ ကုသေနသူမ်ားသည္ အကယ္၍ ကင္ဆာျဖစ္ေနပါက အခ်ိန္မီ ကုသႏိုင္ရန္ႏွင့္ လိပ္ေခါင္းဟုတ္မဟုတ္ကို သိရွိရန္ ရွက္ေၾကာက္ေနစရာ မလိုပဲ ဆရာ၀န္ႏွင့္ စပ္းသပ္စစ္ေဆးသင့္ပါသည္။

ဒုတိယအဆင့္လိပ္ေခါင္း ကုသမႈတြင္ မစင္စြန္႔သည့္အခါ၌ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈ မရွိပဲ လြယ္ကူစြာ စြန္႔ႏိုင္ရန္ မစင္ကိုမစြန္႔မီ lubricating cream ေခၚ အဆီတခ်ိဳ႔ကို စအိုအတြင္း ထည့္သြင္းသုတ္လိမ္းျခင္း၊ ၀မ္းေပ်ာ့ေစေသာ ေဆးမ်ားအသံုးျပဳျခင္း၊ ေသြးထြက္မ်ားေနလ်င္ ေသြးပ်စ္ေစသည့္ ေဆးမ်ားျဖင့္ တားဆီးျခင္းျဖင့္ ကုသႏိုင္ပါသည္။ တတိယအဆင့္တြင္ ေသြးေၾကာ ပိတ္ၿပီး လိပ္ေခါင္းအဆမတန္ ေရာင္ယမ္းကိုက္ခဲလာႏိုင္သျဖင့္ ခြဲစိတ္ကုသျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။ Prevention ကာကြယ္ျခင္း လိပ္ေခါင္းေရာဂါသည္ ၀မ္းခ်ဳပ္ျခင္းႏွင့္ အေလးမျခင္း၊ အ၀လြန္ျခင္း အထိုင္ၾကာျခင္း တို႔ေၾကာင့္ အဓိက ျဖစ္ရေသာေၾကာင့္ ၎တို႔ကို ကာကြယ္ႏိုင္ျခင္းသည္ လိပ္ေခါင္းေရာဂါကို ကာကြယ္ႏိုင္သည့္ အေကာင္းဆံုး နည္းလမ္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ၎တို႔ကို မည္သို႔ ကာကြယ္မည္နည္း၊ ၀မ္းခ်ဳပ္ျခင္းကို အမွ်င္ဓါတ္ပါေသာ အစားအစာမ်ားစားသံုးၿပီး ေရလံုေလာက္စြာ ေသာက္သံုးျခင္းျဖင့္ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္
အ၀လြန္ေနသူမ်ားအတြက္ BMI 25 ေအာက္ ေရာက္ေအာက္ ေလွ်ာ့သင့္ပါသည္။ BMI ၏ အရွည္မွာ Body Mass Index ျဖစ္ၿပီး ခႏၶာကိုယ္၏ မ်က္ႏွာျပင္ ဧရိယာႏွင့္ အထုထည္ အခ်ိဳးအစား (Surface Area and Volume Ratio) ကို တြက္သည့္ အတိုင္းအတာ တခုျဖစ္သည္။ တြက္နည္းမွာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ကီလိုဂရမ္ကို အရပ္ စတုရန္းမီတာ ႏွင့္ စား၍ရသည့္ အေျဖျဖစ္သည္။ (BMI = Weight in Kg/ Height in M2)။ ဥပမာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ၅၀ ကီလိုဂရမ္ ရွိၿပီး အရပ္( 155 cm or 1.55m) ရွိသူ၏ BMI တြက္နည္းမွာ ( 50/1.552 = 20.81 ျဖစ္သည္။
ကြန္ျပဴတာေရွ႔ျဖစ္ေစ၊ စားပြဲခံုႏွင့္ျဖစ္ေစ ထိုင္ၿပီးအလုပ္လုပ္ရေသာသူမ်ားသည္ တနာရီ (သို႔) အမ်ားဆံုး ႏွစ္နာထက္ပို၍ ဆက္တိုက္မထိုင္သင့္ပဲ ၾကားကာလမွာ အနည္းဆံုး ၁၀ မိႏွစ္ခန္႔ နားခ်ိန္ရွိသင့္ပါသည္။ ထိုသို႔ ျပဳလုပ္ျခင္းသည္ လိပ္ေခါင္းကို ကာကြယ္ျခင္းသက္သက္မဟုတ္ပဲ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာရံုေၾကာကိုပါ အနားေပးရာေရာက္ပါသည္း။ ထို႔အတူ ခႏၶာကိုယ္အေလးခ်ိန္ မွ်တေအာင္ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းႏွင့္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္စြာ အမွ်င္ဓါတ္ပါေသာ အစားအစာမ်ားကို စားသံုးျခင္းသည္လည္း တျခားေရာဂါေပါင္းမ်ားစြာကိုပါ ကာကြယ္ၿပီးသားျဖစ္ပါသည္။

လူေနမႈပံုစံမ်ား ႏွင့္ အိမ္သံုး ကုထံုးမ်ား သည္ လိင္ေခါင္း ေရာဂါ ကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ ပါသည္။
• အမွ်င္ဓာတ္မ်ားေသာ အစားအစာ စားပါ။ ေရမ်ား မ်ားေသာက္ပါ။
• ေႏြးေသာေရခ်ိဳးကန္ထဲတြင္ ၁၀မိနစ္ေလာက္ ထိုင္ပါ။ တစ္ေန႔လွ်င္ အၾကိမ္မ်ားစြာ ထိုသို႔ျပဳလုပ္ပါ။
• ပို၍ ေလ့က်င့္ခန္း ျပဳလုပ္ပါ။
• စအိုေနရာကို သန္႔ရွင္းေအာင္ထားပါ။
• အိမ္သာသံုး စကၠဴအေျခာက္ကို အသံုးမျပဳပါႏွင့္။ စအို ေနရာကို သန္႔ရွင္းေစရန္ ဝမ္းသြားျပီးပါက ေရေမြး သို႔မဟုတ္ အရက္မပါေသာ စိုထိုင္းေသာ အိမ္သာသံုး စကၠဴကို အသံုးျပဳပါ။
• ေရခဲအိတ္ျဖင့္ စအိုအား ကပ္ေပးျခင္းသည္ ေရာင္ ရမ္းမႈကို သက္သာေစသည္။
• Psyllium (Metamucil) သို႔မဟုတ္ methylcellulose (Citrucel) စေသာ အမွ်င္ဓာတ္ ေထာက္ပံ့မႈမ်ားသည္ ဝမ္္းကို ထုထည္ၾကီးေစျပီး ဝမ္း ခ်ဳပ္ျခင္းကို သက္သာေစသည။္အလြယ္္တကူ ဝယ္၍ရေသာ လိမ္းေဆး ကရင္မ္မ်ား ႏွင့္ စအိုတြင္းထည့္ေသာ ေဆးေတာင့္မ်ား သည္ လိင္ေခါင္းေၾကာင့္ နာက်င္ျခင္း ယားယံျခင္းမ်ားကို ယာယီအားျဖင့္ သက္သာေစႏိုင္ပါသည္။
အျခားနည္းလမ္းမ်ား အားလံုးျဖင့္ ကုသ၍မရပါက လိင္ ေခါင္းအား ခဲြစိတ္၍ ဖယ္ရွားျခင္းကို ျပဳလုပ္ႏိုင္သည္။အထူးသျဖင့္ မိမိခံစားေနရေသာ ေ၀ဒနာကို မိဘ သူငယ္ခ်င္းမ်ားႏွင့္တိုင္ပင္ သင့္ေလ်ာ္ဆရာ၀န္ႏွင့္ျပသၿပီး အျမန္ဆံုး သက္သာေပ်ာက္ကင္းေစရန္ ကုသသင့္ေပသည္။အခ်ိန္ဆြဲကုသရန္ မသင့္ေတာ္ေပ။

photo from google

myint oo
MSC 102

myanmar traditional