Fazy wykładni prawa

1. Faza porządkująca – obejmuje ustalenie jakie przepisy będą poddawane wykładni, a następnie ustalenie aktualności ich obowiązywania i kształtu słownego. W ramach tej fazy przede wszystkim ustalamy, czy przed momentem, na który dokonujemy wykładni miały miejsce jakieś lub nowelizacje interesujących nas przepisów.
2. Faza rekonstrukcyjna – polega na odtworzeniu ze zbioru przepisów prawnych tzw. wyrażenia normokształtnego, czyli takiego wyrażenia, które posiada wszystkie elementy składowe normy ale nie musi być wyrażeniem jednoznacznym. Faza ta sprowadza się więc do ustalenia w jakich przepisach zawarte są odpowiednie elementy syntaktyczne normy, a także uwzględnienia ewentualnych modyfikacji odpowiednich elementów syntaktycznych normy. Jest prawie normą, ale nie ustaliśmy jeszcze czy jest jednoznaczne normą. W związku z dokonywaniem tej fazy w teorii wykładni wprowadza się pojęcie przepisu zrębowego, czyli takiego przepisu, który posiada przynajmniej wyrażenie nakazu lub zakazu oraz określenie zachowania się. Jeżeli wszystkie elementy normy posiada, to nazywa się go przepisem zrębowym zupełnym, a jeśli nie to przepisem zrębowym niezupełnym. Ponad to wprowadza się jeszcze dwa odróżnienia. Odróżnia się od siebie przepis zrębowy bezpośredni o przepisu zrębowego z założeniem. Pierwszy przepis to taki, którego brzmienie wskazuje na jego zrębowość (często jest on sformułowany za pomocą takich określeń jak „jest zobowiązany, ma obowiązek, czasami za pomocą zwrotu „powinien”). Z kolei ten drugi przepis, to taki przepis, którego brzmienie nie wskazuje na jego zrębowość, a zrębowość jest niejako zakładana przez interpretatora przy przyjęciu założenia o normatywności tekstu prawnego (np.: RP jest demokratycznym państwem prawnym). Przepisy, które zawierają te elementy syntaktyczne normy, których brakuje w przepisie zrębowym niezupełnym nazywane są przepisami uzupełniającymi. Kolejnym istotnym odróżnieniem związaną z fazą rekonstrukcyjną jest odróżnienie na przepis centralny i przepisy modyfikujące. P.Centralnym jest taki przepis, który uprzednio został uznany przez interpretatora za przepis zrębowy i ewentualnie uzupełniony o brakujące elementy. Taki przepis centralny w dalszej części powinien być rozpatrywany z pkt. widzenia ewentualnych modyfikacji któregoś z elementów syntaktycznych normy. A więc interpretator musi ustalić czy istnieją jakieś przepisy, które modyfikują przepis centralny. Można więc powiedzieć, że w ramach fazy rekonstrukcyjnej istotne są dwie pary pojęć: przepis zrębowy i przepisy uzupełniające oraz przepis centralny i przepisy modyfikujące.
3. Faza percepcyjna – w tej fazie dokonujemy ujednoznacznienia wyrażenia normokształtnego, czyli staramy się ustalić jedno znaczenie dla każdego wyrażenia językowego zawartego w naszym wyrażeniu normokształtnym. W efekcie tego powinniśmy otrzymać normę prawną, która ma wszystkie elementy i jest dodatkowo jednoznaczna.
   Typy reguł interpretacyjnych w fazie percepcyjnej: wyróżniamy 3 typy reguł
   a. Reguły językowe – wskazują w jaki sposób ustalić znaczenie wyrażenia odwołując się do reguł języka, w którym sformułowany jest tekst prawny. W ramach stosowania r.językowych odwołujemy się po pierwsze do języka prawnego, w dalszej kolejności do języka prawniczego, i na końcu do ogólnego języka polskiego
   b. reguły systemowe – przy ustalaniu znaczenia odwołujemy się do hierarchii norm w systemie prawnym a także do zasad prawnych. Odrzucamy więc takie możliwe językowo znaczenia wyrażeń, które prowadzić będą do niezgodności wyinterpretowanej normy z normami wyższymi w hierarchii, a także niezgodności z zasadami prawa.
   c. reguły funkcjonalne – przy ich stosowaniu przy ustalaniu znaczenia odwołujemy się do wiedzy merytorycznej, a także celów i innych wartości przypisywanych prawodawcy racjonalnemu.

Zdjecie - https://pixabay.com/en/justice-statue-lady-justice-2060093/

Książka - Zasady wykładni prawa L. Morawski