Wolność a bezpieczeństwo

Czy wolność i bezpieczeństwo to ważne pojęcia?

W zasadzie można stwierdzić, że jedne z kluczowych. Zarówno wolność jak i bezpieczeństwo są pojęciami, dla których wielu ludzi poświęciło życie. Dla wolności - np. walcząc zbrojnie przeciw agresorowi lub poświęcając pracę całego życia na propagowanie idei wolności. Dla bezpieczeństwa - np. broniąc domu przed bandytami czy dzikimi zwierzętami lub ginąc jako policjant w strzelaninie. Jeśli jakieś pojęcie, jakaś wartość jest dla ludzi na tyle ważna, iż są gotowi dla niej poświęcić życie, to można uznać, iż jest to sprawa istotna.

Czemu akurat zestawienie wolności i bezpieczeństwa? Czy jedno ma jakoś szczególnie wiele wspólnego z drugim?

Chyba najlepiej - jak to często bywa  - zacząć od definicji. Na początek wolność:

Wolność - brak przymusu,  sytuacja, w której można dokonywać wyborów spośród wszystkich dostępnych opcji. 

Teraz bezpieczeństwo:

Bezpieczeństwo – stan dający poczucie pewności i gwarancje jego zachowania.

Zatem - wolność (jeszcze bardziej skrótowo) to brak przymusu , a bezpieczeństwo to poczucie pewności. Zauważył bym w tym miejscu, iż sama definicja bezpieczeństwa zawiera słowo poczucie. Z jednego z poprzednich tekstów (link) wynika, iż ogólnie sam mam dość negatywny stosunek do opierania swych najważniejszych wartości życiowych i wyborów na uczuciach, jednak na razie dajmy temu spokój.

Co do podobieństw - wydaje się wręcz, iż wolność i bezpieczeństwo są pojęciami z goła zbieżnymi - gdyby człowiek posiadał maksymalną wolność, pierwszą rzeczą, na którą by się zapewne zdecydował, byłoby również zapewnienie sobie (i być może jakimś wybranym osobom) maksymalnego bezpieczeństwa. Wydaje się zatem, iż wolność często prowadzi do bezpieczeństwa. Tak samo może się wydawać, iż im więcej posiada się bezpieczeństwa, tym i więcej wolności, gdyż niebezpieczeństwa stanowią ograniczenia tejże.

Jednak bliskość tych pojęć jest co do zasady dość ułudna.

Czemu?

Jest prawdą, iż ludzie starają się zapewnić sobie zazwyczaj jak najwięcej bezpieczeństwa. Jest prawdą, iż im więcej sami mają wolności, tym posiadają szerszy wachlarz możliwości zapewnienia sobie go. Jest również prawdą, że zapewnione bezpieczeństwo poszerza niejednokrotnie zakres wolności - "wyłącza" niebezpieczeństwa stanowiące ograniczenia wolności. 

Bezpieczeństwo potrafi jednak nie tylko zapewniać ale i tłamsić wolność. Człowiek zamknięty we własnym, silnie strzeżonym i zabezpieczonym domu jest bezpieczniejszy niż na ruchliwej ulicy, jednak i jego wolność jest mniejsza, gdyż konieczność zachowania wyższego stanu bezpieczeństwa, a co za tym idzie i zostania w domu, przemienia owe domostwo ze schronienia w schronienio-więzienie.

Innym doskonałym przykładem ograniczania wolności przez zapewnianie bezpieczeństwa są przepisy prawa. Według oficjalnych zapewnień ustawodawców niemal wszystkie ustawy mają albo poprawiać majętność obywateli albo zapewniać im więcej bezpieczeństwa. Jednak owe zwiększanie bezpieczeństwa (bez różnicy, czy uznamy je za skuteczne czy nie) przybiera zawsze formę nakazu lub zakazu. Jako takie stanowią one zatem oczywiste ograniczenie wolności.

Skoro wolność czasem jest kompatybilna z bezpieczeństwem lub wręcz go wymaga, a czasem jest przez to bezpieczeństwo ograniczana, to jak zdecydować, co wybrać?

Trzeba podjąć decyzję, co jest ważniejsze.

Jak to zrobić?

Warto zaznaczyć, że zarówno pełna wolność jak i pełne bezpieczeństwo nie są możliwe do osiągnięcia. Żaden człowiek nigdy nie osiągnie stanu, w którym będzie mógł robić absolutnie wszystko co mu się podoba, tak samo jak nie dojdzie do takiego, w którym nic ani nikt nie będą stanowił dla niego jakiegokolwiek zagrożenia. Można zatem jedynie mówić o stanach jak największej wolności i jak największego bezpieczeństwa.

Co do meritum pytania - aby odpowiedzieć na nie należy (paradoksalnie) zadać kolejne pytanie:

Do czego prowadzi wolność a do czego bezpieczeństwo?

Bezpieczeństwo samo z siebie to tylko ..... bezpieczeństwo, brak zagrożeń. Nie poszerza możliwości. Człowiek maksymalnie zabezpieczony (polisa, ubezpieczenie, bezpieczny dom, posiadana broń itd. itp.) mimo swego bezpieczeństwa nie będzie mógł sobie pozwolić na rzeczy i aktywności zakazane lub niedostępne z innych przyczyn. Jeśli nawet czuje się maksymalnie bezpieczny np. nie kupi produktów zakazanych w jego kraju przez państwo lub np. nie poleci na jakieś tropikalne wyspy, jeśli rząd jego kraju zamknie granice. 

Wolność z kolei stwarza możliwości. Nawet żyjąc w bardzo niebezpiecznym miejscu, wśród bardzo niebezpiecznych ludzi, lecz posiadając dużo wolności, człowiek ma możliwość ..... zabezpieczenia się. Może podjąć kroki, aby ograniczyć zagrożenia. Może także wykorzystać wolność do całej masy innych spraw - realizacji planów i marzeń, kupowania wszystkiego na co ma ochotę, podróżowania gdzie by chciał itd.

Zatem - bezpieczeństwo może poszerzać wolność, jednak nie stworzy jej tam, gdzie została ona zewnętrznie zakazana - np. przez siły z którymi ..... nie wolno lub nie mamy jak walczyć. Bezpieczeństwo nie "stworzy" nam wolności w dziedzinie, w której została ona zakazana, a jedynie poszerzy tą na którą nam już wolno ale jej jeszcze nie mamy. Przykładowo: tzw. opiekuńcze państwo może utrzymywać liczną policję, nadzorować obywateli na ulicach a nawet w ich domach, jednocześnie jednak zakazując im masy towarów, czynności i zachowań. Obywatel może czuć się bezpieczny w granicach tego co dozwolone, gdy jednak będzie chciał wkroczyć na teren tego co zakazane, zderzy się z niemożliwością, lub - złamawszy zakaz - wpędzi się w niebezpieczeństwo kary ze strony państwa.

Z kolei wolność ma możliwość kreacji bezpieczeństwa wszędzie i zawsze. Wolność (a przez to rozumiem wolność każdą - emocjonalną, finansową, osobistą, polityczną itd.) nie tylko pozwala na mówienie i robienie tego co się chce ale i na osłonę przed niebezpieczeństwem. 

Człowiek wolny sięgnie po wszystko. Człowiek jedynie bezpieczny nie sięgnie po to zabronione.

Zatem?

Wolność może prowadzić do wszystkiego - także do bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo nie zaprowadzi do wolności innej niż wolność od niebezpieczeństwa.

Na koniec myślę, że warto przytoczyć dwa cytaty: