İrade denilen şey

İnsanı insan yapan nedir? Düşünceler mi? Duygular mı? Yoksa davranışlar mı? Pek azımız birini seçebilir. Kabul edelim ki insan ve ona dair her şey karmaşa. Bu karmaşanın içinde yol kat etmek ise deyim yerindeyse her yiğidin harcı değil.
Küçük bir çocuk için kavramlar basit ve anlaşılırdır. İyi ve kötü vardır. Yalan söylemek kötüdür. Anneyi üzmek kötüdür. Yaramazlık kötüdür. Paylaşmak iyidir. Oyundan sonra oyuncakları toplamak iyidir. Ama çocuk büyüdükçe seçenekler ve sonuçları da büyür. Bir olayın karşısında pek çok iyi tutum, pek çok kötü tutum ve pek çok iyi ve aynı zamanda kötü tutum gösterilebilir. Hatta bazen öyle anlar olur ki ne iyi ne de kötü olur o seçenek. İnsan hangi durumda hangisini seçmelidir?
İnsanın karşısına nihayetinde sonsuz tane seçim ve sonsuz soru işareti çıkar. Bir de bu işin soyut kavramlarının savaşı yetmez gibi insanın hormonları, elektrolit dengeleri karıştırır insan aklını. Bunun sonucunda insan beyni sorunu çözemez ve karmaşanın içinde yalnızca durur. İçinde bindir düşünce, bindir fikir, bindir soru ve sonsuz etkileşim. Bu kargaşada insanı insan yapan nedir? İrade insanı insan yapan bir özelliktir. Beynini kemiren ne olursa olsun insan neyin iyi neyin kötü olduğunun farkındadır. Bu yüzden, insan, hastalıklı olsa bile beyni, suçlarını gizlemeye meyleder. Suçlu insan beyinleriyle yapılan çalışmalarda beyinlerinin farklı patolojiler, yapılanmalar içerdiği gösterildi. İnsanları suça iten dürtülerin kaynağı sorgulanabilir.
Geçenlerde pedofili bir suçlunun beyninde tümör olduğu ortaya çıkmış ve tümör alındıktan sonra davranışları normale dönmüş. Bu adamın kötü hislerinin kaynağı tümörüydü. Ama bu adam bu işleri herkesten gizlemeye neden çalıştı? Çünkü yaptığı şey açığa çıkarsa başına gelecekleri biliyordu. Çünkü yaptığı yanlışın farkındaydı. O zaman neden yanlış yapmayı seçti? İşte odaklanmamız gereken yer burasıdır. İnsanı insan yapan iradedir.
Doğru-yanlış algısı kaybolmamış bir insan yaptıklarından her daim sorumludur. Nasıl hissedeceğimiz elimizde değil ama ne yapabileceğimiz elimizde. O yüzden yanlış duygulara kapılmak bizi üzmemeli. Olmayacak birinden hoşlanmak, en yakın arkadaşımızı kıskanmak ya da yakışıksız ne his varsa içimizde bizi kötü biri yapmaz. İyi insanlara düşen bu hisleri kontrol altına almak için derhal uzmanlara başvurmak ve daime iyi davranışlarda bulunmaktır. İnsanı insan yapan budur.