Planetarne księżyce : Enceladus

To szósty pod względem wielkości satelita Saturna i jeden z bardziej aktywnych geologicznie księżyców całego Układu Słonecznego. Występują na nim gejzery, a jego skorupa zbudowana jest z czystego lodu wodnego. Dzięki temu powierzchnia tego księżyca odbija największy procent promieni słonecznych ze wszystkich ciał naszego Układu Słonecznego. Enceladus jako jedyny znany nam księżyc, ma wpływ na skład chemiczny planety wokół której krąży.

Enceladusa odkrył William Herschel w 1789 roku. Do odkrycia użyto największego wtedy teleskopu o średnicy 120 cm. Do czasu wysłania tam pierwszych kosmicznych sond, Enceladus był dla naukowców tylko niewielkim, podobnym do gwiazdy punktem na niebie. Satelita ten okrąża Saturna w blisko 33 godziny i zawsze jego jedna półkula zwrócona jest ku planecie. Czyli podobnie jak nasz ziemski Księżyc. Średnica orbity Enceladusa wynosi 476 tys. kilometrów. Satelita ten jest w rezonansie orbitalnym z księżycem Dione w stosunku 2:1(Dione okrąża Saturna co 66 godzin). Dlatego w wyniku działania sił grawitacyjnych większego satelity Dione i samego Saturna, na Enceladusie powstają siły pływowe, które stanowią główną przyczynę jego wysokiej aktywności geologicznej. Powoduje to wyrzucanie w kosmos lodowych cząsteczek za pomocą gejzerów, znajdujących się na biegunie południowym Satelity. Stało się to przyczyną powstania pierścienia Saturna o nazwie E, biegnącego wzdłuż orbity Enceladusa. Jest to pierwszy, zewnętrzny pierścień tej planety.

Powyżej, na porównaniu z Ziemią i naszym Księżycem widzimy, że Enceladus to malutki lodowy glob. Satelita ten nie jest idealną kulą. Jego wymiary to około 513 na 496 kilometrów. Średnia gęstość tego księżyca to około 1,6 kg/dm3. Potwierdza to jego lodową budowę, lecz zawiera on znacznie więcej skał niż inne znane nam lodowe księżyce Saturna. Jego wewnętrzna budowa owiana jest tajemnicą. Naukowcy uważają, że pod skorupą, zbudowaną z lodu znajduje się głęboki ocean wodny. Zdania są jednak nieco podzielone. Jedni twierdzą, że mieści się on tylko na południowym biegunie satelity, a inni mówią o oceanie głębokim na 30 do 60 kilometrów, który wypełnia całą planetę pod jej skorupą. Enceladus to jeden z czterech(pozostałe to : Ziemia, Io i Tryton) obiektów w Układzie Słonecznym, gdzie stwierdzono występowanie procesów wulkanicznych. Poniżej schemat prawdopodobnej budowy Enceladusa.

Gejzery na Enceladusie występuje głownie w okolicach południowego bieguna, tam strumienie złożone głownie z cząstek lodu, metanu oraz propanu są wystrzeliwane w przestrzeń kosmiczną z prędkością około 2000 km/h. Dolatują one na na wysokość nawet kilkuset kilometrów! Poza pierścieniem E, tworzą one również delikatną atmosferę Enceladusa, której największa gęstość obserwowana jest w pobliżu południowego bieguna. W skład tej atmosfery wchodzi para wodna(91%), azot(4%), dwutlenek węgla(3,2%) oraz metan(1,7%). Jest ona jednak bardzo rzadka. Mały procent składników z erupcji gejzerów dolatuje do Saturna, zostawiając w jego chmurach śladowe ilości pary wodnej. Poniżej pokazano aktywne gejzery Enceladusa. Wystrzeliwują one w kosmos około 200 kg lodu na sekundę. Część tej materii opada na powierzchnie satelity w formie przypominającej opady śniegu.

Powierzchnia satelity ma zróżnicowaną naturę. Są tutaj obszary o dużej ilości kraterów uderzeniowych, ale i nie brak płaskich, równinnych terenów o dość młodym wieku. Najciekawszymi elementami powierzchni są długie rowy podobne do tych oceanicznych na Ziemi. Nazywane są one tygrysimi pasami i często ich długość dochodzi do ponad 200 kilometrów. Największe są szerokie na około 5 km i głębokie na kilometr. Istnieje zauważalna różnica między południową, a północną półkulą. Na bardziej aktywnej, południowej występuje dużo więcej grzbietów niż na spokojnej, północnej półkuli, gdzie za to jest więcej kraterów. Największe mają kilkadziesiąt kilometrów średnicy. Ponieważ jasna powierzchnia Enceladusa odbija 99% energii pochodzącej od Słońca jest on zimnym miejscem. Mimo aktywności wulkanicznej, średnia temperatura wynosi tutaj około -200 stopni Celsjusza.

Enceladusa jako pierwsze odwiedziły sondy Voyager, które dotarły w jego okolice początkiem lat 80 XX wieku. Szczególnie sonda Voyager 2, która zbliżyła dużo bardziej do satelity, uzyskując sporo danych jak na tamte czasy. Rewolucją była sonda Cassini, której próbnik wiele razu przelatywał blisko Enceladusa. Często odległość ta była mniejsza niż 50 kilometrów. Sonda cały czas zbiera dane o księżycach Saturna. Ostatni raz Cassini przeleciał nad Enceladusem w grudniu 2015 roku. Dziś w planach jest wiele misji, które pozwoliły by lepiej poznać Enceladusa. Jest on poza Tytanem, drugim wartym uwagi satelitą Saturna. Być może doczekamy się lądowania na jego powierzchni, a może nawet misji, która dotrze do oceanu wody w celu poszukiwania śladów życia na Enceladusie. Poniżej artystyczna wizja jego tajemniczej powierzchni. Klimatyczne miejsce prawda?

Dziękuję za przeczytanie i pozdrawiam miłośników Kosmosu😎

Źródło grafiki i informacji: NASA oraz https://pl.wikipedia.org

All rights reserved by @astromaniak 2018